Tham vấn chuyên môn:
- BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa: chức năng thận, cân bằng dịch và các biểu hiện toàn thân liên quan.
- BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa: bất thường đường thoát nước tiểu, bí tiểu và các vấn đề có thể cần đánh giá can thiệp.
- BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp: phân biệt một số biểu hiện đau vùng lưng – hông có thể liên quan cơ xương khớp với triệu chứng cần kiểm tra hệ tiết niệu.
Hiểu rõ cấu tạo đường tiết niệu nam giúp nam giới hình dung được nước tiểu được tạo ra ở đâu, di chuyển qua những cơ quan nào và vì sao bệnh lý tại thận, niệu quản, bàng quang, niệu đạo hoặc tuyến tiền liệt có thể gây ra những triệu chứng rất khác nhau. Theo National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), đường tiết niệu gồm hai thận, hai niệu quản, một bàng quang và một niệu đạo. Các cơ quan này phải hoạt động phối hợp để quá trình tạo, dự trữ và đào thải nước tiểu diễn ra bình thường. (Nguồn: NIDDK – The Urinary Tract & How It Works)
I. Cấu tạo đường tiết niệu nam gồm những bộ phận nào?

Về giải phẫu, cấu tạo đường tiết niệu nam có bốn thành phần chính là thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Ở nam giới, tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo. Tuyến tiền liệt thuộc hệ sinh dục nam, không phải một thành phần chính của đường tiết niệu, nhưng vị trí đặc biệt của nó khiến các bệnh lý tuyến tiền liệt có thể ảnh hưởng rõ rệt đến việc đi tiểu.
| Bộ phận | Số lượng | Vị trí/đặc điểm chính | Chức năng |
| Thận | 2 | Hai bên cột sống, phía sau ổ bụng | Lọc máu, tạo nước tiểu, điều hòa nước và điện giải |
| Niệu quản | 2 | Nối mỗi thận với bàng quang | Vận chuyển nước tiểu xuống bàng quang |
| Bàng quang | 1 | Trong vùng chậu | Chứa nước tiểu trước khi bài xuất |
| Niệu đạo | 1 | Từ bàng quang, đi qua tuyến tiền liệt và dương vật | Đưa nước tiểu ra ngoài cơ thể |
| Tuyến tiền liệt* | 1 | Dưới bàng quang, bao quanh đoạn đầu niệu đạo | Thuộc hệ sinh dục; có thể ảnh hưởng dòng tiểu khi tăng kích thước |
*Tuyến tiền liệt không được xếp vào bốn cơ quan chính của đường tiết niệu.
II. Thận – nơi tạo ra nước tiểu

Thận là điểm khởi đầu của đường đi nước tiểu. Con người thông thường có hai thận hình hạt đậu, nằm ở hai bên cột sống, ngay phía dưới lồng ngực. Bên trong mỗi thận có khoảng một triệu đơn vị lọc gọi là nephron. Tại đây, máu được lọc; cơ thể giữ lại những thành phần cần thiết và loại bỏ chất thải cùng lượng nước dư thừa để hình thành nước tiểu.
Bên cạnh việc tạo nước tiểu, thận còn tham gia:
- Duy trì cân bằng nước trong cơ thể.
- Điều chỉnh nồng độ các khoáng chất và điện giải như natri, kali, canxi và phospho.
- Loại bỏ một phần acid và chất thải chuyển hóa.
- Tham gia điều hòa huyết áp.
- Sản xuất hormone liên quan đến quá trình tạo hồng cầu và sức khỏe xương.
(Nguồn: NIDDK – Your Kidneys & How They Work)
Tham vấn Nội khoa – BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Khi đánh giá chức năng hệ tiết niệu, không nên chỉ quan tâm đến triệu chứng tiểu tiện. Một số vấn đề tại thận còn cần được xem xét thông qua huyết áp, xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.
III. Niệu quản – “đường dẫn” từ thận xuống bàng quang

Sau khi hình thành tại thận, nước tiểu di chuyển xuống bàng quang thông qua hai niệu quản. NIDDK mô tả niệu quản là những ống cơ mảnh nối thận với bàng quang và đảm nhiệm việc vận chuyển nước tiểu.
Niệu quản không đơn thuần là một “ống nước” thụ động. Thành cơ của niệu quản hỗ trợ đưa nước tiểu xuống bàng quang. Khi đường dẫn này bị cản trở, chẳng hạn bởi sỏi hoặc một bất thường gây tắc nghẽn, người bệnh có thể xuất hiện đau vùng hông lưng và cần được đánh giá nguyên nhân.
IV. Bàng quang – nơi dự trữ nước tiểu

Trong cấu tạo đường tiết niệu nam, bàng quang là một cơ quan rỗng có thành cơ, nằm trong vùng chậu. Khi nước tiểu từ hai niệu quản đổ xuống, bàng quang giãn dần để chứa nước tiểu trước khi cơ thể bài xuất.
Quá trình tiểu tiện phụ thuộc vào sự phối hợp giữa:
- Thành cơ bàng quang.
- Cơ thắt niệu đạo.
- Cơ sàn chậu.
- Hệ thần kinh và tín hiệu từ não.
Khi bàng quang đầy đến một mức nhất định, tín hiệu được truyền lên não. Khi điều kiện phù hợp để đi tiểu, cơ thắt giãn và cơ bàng quang co lại, đẩy nước tiểu qua niệu đạo ra ngoài.
Điều này lý giải vì sao rối loạn tiểu tiện không phải lúc nào cũng xuất phát từ một cơ quan duy nhất. Triệu chứng có thể liên quan đến bàng quang, đường thoát nước tiểu, thần kinh hoặc một số cấu trúc lân cận.
V. Niệu đạo nam có cấu tạo đặc biệt như thế nào?

Niệu đạo là phần cuối cùng trong đường đi của nước tiểu. Đây cũng là điểm có sự khác biệt đáng kể giữa nam và nữ.
Theo chương trình SEER của National Cancer Institute, niệu đạo nam dài khoảng 20 cm và đảm nhiệm việc dẫn cả nước tiểu lẫn tinh dịch vào những thời điểm sinh lý khác nhau. Niệu đạo nam có thể được mô tả theo ba đoạn chính:
- Niệu đạo tuyến tiền liệt: đoạn đầu đi xuyên qua tuyến tiền liệt.
- Niệu đạo màng: đoạn ngắn đi qua vùng sàn chậu.
- Niệu đạo xốp: đoạn dài nhất, chạy trong dương vật và mở ra ngoài ở đầu dương vật.
(Nguồn: National Cancer Institute – SEER Training, Urethra)
Chính cấu trúc này khiến các vấn đề ở tuyến tiền liệt hoặc niệu đạo có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiểu ở nam giới.
VI. Tuyến tiền liệt liên quan thế nào đến đường tiết niệu nam?

Một điểm rất dễ gây nhầm lẫn khi tìm hiểu cấu tạo đường tiết niệu nam là vai trò của tuyến tiền liệt.
Theo National Cancer Institute, tuyến tiền liệt thuộc hệ sinh dục nam, nằm ngay dưới bàng quang và phía trước trực tràng, đồng thời bao quanh một đoạn niệu đạo. Chức năng chính của tuyến tiền liệt liên quan đến việc tạo một phần dịch của tinh dịch. (Nguồn: National Cancer Institute – Understanding Prostate Changes)
Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước, mô tuyến có thể tạo áp lực lên niệu đạo và vùng bàng quang. Vì vậy, một số nam giới có thể xuất hiện:
- Dòng tiểu yếu hoặc chậm.
- Khó bắt đầu tiểu.
- Tiểu ngắt quãng.
- Cảm giác tiểu chưa hết.
- Tiểu nhiều lần.
- Tiểu đêm.
- Buồn tiểu gấp.
Điều này không đồng nghĩa mọi trường hợp tiểu đêm hay tiểu yếu đều do tuyến tiền liệt. Người bệnh cần được đánh giá dựa trên tuổi, triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm hoặc phương tiện chẩn đoán phù hợp.
Tham vấn Ngoại khoa – BSCKII Lê Bá: Với các biểu hiện gợi ý tắc nghẽn đường tiểu, điều quan trọng là xác định vị trí và nguyên nhân gây cản trở trước khi lựa chọn hướng xử trí. Không phải trường hợp có tuyến tiền liệt lớn hay dòng tiểu yếu đều mặc nhiên cần can thiệp ngoại khoa.
VII. Đường đi của nước tiểu diễn ra như thế nào?

Có thể hình dung hoạt động của hệ tiết niệu nam theo trình tự:
Máu → thận lọc → hình thành nước tiểu → niệu quản → bàng quang → niệu đạo → ra ngoài cơ thể.
NIDDK nhấn mạnh rằng thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo phải phối hợp đúng trình tự để quá trình tiểu tiện diễn ra bình thường.
Một bất thường ở bất kỳ mắt xích nào đều có thể tác động đến toàn bộ quá trình. Ví dụ, nếu bàng quang không thể tống hết nước tiểu hoặc dòng tiểu bị cản trở, nước tiểu tồn lưu có thể làm tăng nguy cơ biến chứng. NIDDK cho biết bí tiểu kéo dài có thể liên quan đến nhiễm trùng đường tiết niệu, tổn thương bàng quang và trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến thận. (Nguồn: NIDDK – Definition & Facts of Urinary Retention)
VIII. Đau thắt lưng có phải lúc nào cũng do thận?

Không. Đây là một nhầm lẫn khá thường gặp.
Đau vùng lưng hoặc hông có thể liên quan đến hệ tiết niệu trong một số bệnh lý, nhưng cũng có thể xuất phát từ cột sống, cơ, dây chằng, khớp hoặc các nguyên nhân khác.
NIDDK cho biết nhiễm trùng thận có thể gây đau vùng lưng, hông hoặc bẹn, thường đi kèm một hoặc nhiều biểu hiện như sốt, rét run, tiểu đau, tiểu nhiều lần, nước tiểu bất thường, buồn nôn hoặc nôn. (Nguồn: NIDDK – Symptoms & Causes of Kidney Infection)
Tham vấn Cơ xương khớp – BSCKI Phan Đình Long: Đau thắt lưng đơn thuần không đủ để kết luận “đau thận”. Đặc điểm đau, yếu tố liên quan vận động, triệu chứng tiết niệu đi kèm và thăm khám trực tiếp là những yếu tố cần được đánh giá để định hướng nguyên nhân.
IX. Những vấn đề thường có thể ảnh hưởng đường tiết niệu nam

Hiểu cấu tạo đường tiết niệu nam cũng giúp lý giải vì sao biểu hiện bệnh có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau.
Một số nhóm vấn đề thường được bác sĩ cân nhắc khi người bệnh có triệu chứng tiết niệu gồm:
- Nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Sỏi thận hoặc sỏi đường tiết niệu.
- Bệnh lý thận.
- Rối loạn chức năng bàng quang.
- Bí tiểu.
- Hẹp hoặc tổn thương niệu đạo.
- Viêm tuyến tiền liệt.
- Phì đại tuyến tiền liệt lành tính.
- Một số khối u hoặc bệnh lý khác của hệ tiết niệu – sinh dục.
Triệu chứng giữa các bệnh có thể trùng lặp đáng kể, vì vậy không nên tự xác định nguyên nhân chỉ qua một dấu hiệu như tiểu đêm hoặc đau lưng.
X. Khi nào nam giới nên đi khám đường tiết niệu?
Nam giới nên chủ động thăm khám khi xuất hiện những thay đổi kéo dài hoặc tái diễn như:
- Tiểu buốt hoặc nóng rát.
- Tiểu nhiều lần bất thường.
- Tiểu đêm tăng rõ.
- Dòng tiểu yếu.
- Khó bắt đầu đi tiểu.
- Tiểu ngắt quãng.
- Cảm giác tiểu không hết.
- Đau vùng bụng dưới, hông hoặc lưng kèm triệu chứng tiết niệu.
- Nước tiểu có máu hoặc màu sắc bất thường.
- Sốt hoặc rét run kèm tiểu buốt, đau vùng hông lưng.
Đặc biệt, không thể đi tiểu đột ngột dù rất buồn tiểu có thể là bí tiểu cấp. NIDDK khuyến cáo tình trạng này cần được cấp cứu y tế ngay vì có thể gây đau dữ dội và dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.
Người có sốt, rét run, đau hông lưng, tiểu đau kèm buồn nôn hoặc nôn cũng cần được kiểm tra sớm do đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng thận.
XI. Làm gì để bảo vệ hệ tiết niệu?

NIDDK đưa ra một số nguyên tắc hỗ trợ duy trì sức khỏe đường tiết niệu, trong đó quan trọng là uống lượng nước phù hợp với tình trạng sức khỏe, không thường xuyên nhịn tiểu, dành đủ thời gian để làm rỗng bàng quang và chú ý những thay đổi bất thường của việc đi tiểu.
Nam giới có thể lưu ý:
- Uống nước phù hợp với nhu cầu cơ thể và bệnh nền.
- Không tạo thói quen nhịn tiểu kéo dài.
- Không tự dùng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân.
- Theo dõi sự thay đổi về tần suất, dòng tiểu và màu sắc nước tiểu.
- Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khám khi triệu chứng tiết niệu kéo dài hoặc tái phát.
Người mắc suy tim, suy thận hoặc phải hạn chế dịch không nên tự tăng lượng nước uống mà cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ. NIDDK cũng lưu ý nhu cầu dịch có thể khác nhau ở những người có các bệnh lý này.
Cấu tạo đường tiết niệu nam gồm bốn thành phần chính: hai thận, hai niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Trong đó, thận lọc máu và tạo nước tiểu; niệu quản vận chuyển nước tiểu; bàng quang dự trữ; còn niệu đạo đưa nước tiểu ra ngoài cơ thể.
Ở nam giới, tuyến tiền liệt tuy thuộc hệ sinh dục nhưng nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo. Vì thế, những thay đổi tại tuyến tiền liệt có thể tác động trực tiếp đến quá trình đi tiểu.
Hiểu đúng giải phẫu giúp người bệnh nhận biết triệu chứng tốt hơn, nhưng không thể thay thế việc chẩn đoán. Khi có tiểu buốt, tiểu khó, dòng tiểu yếu, tiểu máu, đau hông lưng kèm sốt hoặc đặc biệt là bí tiểu đột ngột, nam giới nên được nhân viên y tế đánh giá thay vì tự điều trị tại nhà.
>> Đọc thêm: Tiết niệu là gì? Cơ quan, triệu chứng, bệnh thường gặp và cách chăm sóc
Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Nếu xuất bản dưới tên “tham vấn chuyên môn”, các bác sĩ được nêu tên cần thực sự kiểm tra và phê duyệt phần nội dung thuộc chuyên môn của mình.

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, nam giới có nhu cầu tìm hiểu về cấu tạo và chức năng đường tiết niệu nam được bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam học tư vấn và giải đáp dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế. Hệ tiết niệu nam gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo, đồng thời có mối liên quan chặt chẽ với các cơ quan sinh dục, đặc biệt là tuyến tiền liệt.
Khi xuất hiện các biểu hiện như tiểu buốt, tiểu khó, tiểu nhiều lần, tiểu yếu hoặc tiểu ra máu, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân. Tại True Hope, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nước tiểu, siêu âm và các phương pháp chẩn đoán phù hợp nhằm đánh giá chức năng đường tiết niệu, phát hiện sớm bất thường và tư vấn hướng chăm sóc, điều trị phù hợp.
Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268 để được tư vấn miễn phí!
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-tract-how-it-works
NIDDK/NIH – Your Kidneys & How They Work
https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidneys-how-they-work
National Cancer Institute – SEER Training – Urethra
https://training.seer.cancer.gov/anatomy/urinary/components/urethra.html
National Cancer Institute – Understanding Prostate Changes
https://www.cancer.gov/types/prostate/understanding-prostate-changes
NIDDK/NIH – Definition & Facts of Urinary Retention
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-retention/definition-facts
NIDDK/NIH – Symptoms & Causes of Kidney Infection (Pyelonephritis)
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-infection-pyelonephritis/symptoms-causes
MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine – Male urinary system
https://medlineplus.gov/ency/imagepages/10022.htm
Câu hỏi thường gặp
Cấu tạo đường tiết niệu nam gồm những bộ phận nào?
Đường tiết niệu nam gồm hai thận, hai niệu quản, một bàng quang và một niệu đạo. Đây là bốn thành phần chính tham gia tạo, vận chuyển, lưu trữ và đào thải nước tiểu.
Tuyến tiền liệt có thuộc đường tiết niệu không?
Không hoàn toàn. Tuyến tiền liệt thuộc hệ sinh dục nam. Tuy nhiên, tuyến nằm dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo nên bệnh lý tuyến tiền liệt có thể ảnh hưởng mạnh đến dòng tiểu.
Nước tiểu được tạo ra ở đâu?
Nước tiểu được hình thành tại thận sau quá trình lọc máu và xử lý dịch qua các nephron.
Nước tiểu đi từ thận ra ngoài theo đường nào?
Nước tiểu đi từ thận qua niệu quản xuống bàng quang, sau đó được thải ra ngoài thông qua niệu đạo.
Niệu đạo nam dài bao nhiêu?
Theo SEER Training của National Cancer Institute, niệu đạo nam dài khoảng 20 cm và dài hơn đáng kể so với niệu đạo nữ.
Tại sao phì đại tuyến tiền liệt lại gây tiểu khó?
Do tuyến tiền liệt bao quanh một đoạn niệu đạo. Khi tuyến tăng kích thước, nó có thể gây áp lực lên niệu đạo và vùng bàng quang, làm dòng nước tiểu yếu hoặc khó thoát ra ngoài.
Tiểu đêm có chắc chắn do tuyến tiền liệt không?
Không. Tiểu đêm có thể liên quan đến nhiều yếu tố và bệnh lý khác nhau. Vì vậy, không nên dựa vào riêng triệu chứng này để tự chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt.
Đau lưng có phải là dấu hiệu bệnh thận?
Không phải mọi trường hợp. Nhiễm trùng thận có thể gây đau vùng lưng hoặc hông, nhưng các bệnh cơ xương khớp cũng thường gây đau tại khu vực này. Triệu chứng đi kèm và thăm khám đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt nguyên nhân.
Bí tiểu ở nam giới có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm, đặc biệt là bí tiểu cấp. Người bệnh đột ngột không thể đi tiểu dù bàng quang đầy cần được cấp cứu y tế.
Có cần khám khi thấy máu trong nước tiểu không?
Có. Máu trong nước tiểu có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc chỉ được phát hiện qua xét nghiệm và có nhiều nguyên nhân khác nhau. Người bệnh nên được đánh giá y tế để tìm nguyên nhân thay vì tự điều trị.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268



