Tham vấn chuyên môn chính: BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa
Tham vấn: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa
Tham vấn: BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp
Viêm đường tiết niệu có lây không là thắc mắc thường gặp, đặc biệt khi một người xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt hoặc đau sau khi quan hệ tình dục. Câu trả lời ngắn gọn là: viêm đường tiết niệu (UTI) thông thường không được xếp vào nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục và nhìn chung không lây trực tiếp từ người này sang người khác như lậu hay Chlamydia. Tuy nhiên, hoạt động tình dục có thể làm vi khuẩn quanh vùng sinh dục – hậu môn di chuyển vào niệu đạo, từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu.
NIDDK thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) cho biết nhiễm trùng bàng quang thường xảy ra khi vi khuẩn đi vào bàng quang và sinh sôi. Phụ nữ có nguy cơ cao hơn do niệu đạo ngắn và gần hậu môn hơn. (Nguồn: NIDDK – Bladder Infection (Urinary Tract Infection—UTI) in Adults . Xem nguồn NIDDK/NIH)
1. Viêm đường tiết niệu là gì?

Đường tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Nhiễm trùng có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau, phổ biến nhất là bàng quang.
Theo MedlinePlus, phần lớn UTI xảy ra khi vi khuẩn đi vào niệu đạo rồi di chuyển tới bàng quang. Trong một số trường hợp, nhiễm trùng có thể tiếp tục lan lên thận.
UTI có thể bao gồm:
- Viêm niệu đạo: nhiễm trùng hoặc viêm tại niệu đạo.
- Viêm bàng quang: dạng UTI thường gặp.
- Viêm thận – bể thận: tình trạng nhiễm trùng đã ảnh hưởng tới một hoặc cả hai thận.
- Nhiễm trùng ở những vị trí khác trong hệ tiết niệu ít gặp hơn.
(Nguồn: MedlinePlus – Urinary tract infection – adults
Xem tài liệu MedlinePlus)
2. Vậy viêm đường tiết niệu có lây không?

Trong đa số trường hợp, câu trả lời cho câu hỏi viêm đường tiết niệu có lây không là không theo cơ chế lây nhiễm thông thường giữa người với người.
Nhiều trường hợp UTI bắt nguồn từ chính vi khuẩn vốn có quanh vùng hậu môn, da hoặc cơ quan sinh dục của người bệnh. Khi những vi khuẩn này có cơ hội đi vào niệu đạo và tiếp tục lên bàng quang, nhiễm trùng có thể hình thành.
Cleveland Clinic cũng phân biệt rõ UTI và STI: UTI không phải là bệnh lây truyền qua đường tình dục; hoạt động tình dục chủ yếu làm các vi khuẩn sẵn có quanh vùng sinh dục di chuyển tới cửa niệu đạo.
| Tình huống | UTI thông thường có lây không? | Lưu ý |
| Ôm, bắt tay | Không | Không phải đường lây điển hình |
| Ăn uống cùng nhau | Không | Không phải bệnh lây qua ăn uống |
| Dùng chung nhà vệ sinh | Không phải đường lây UTI thông thường | Vẫn cần vệ sinh cá nhân tốt |
| Ngủ chung giường | Không | Không phải cơ chế truyền UTI |
| Quan hệ tình dục | Không truyền UTI theo cơ chế STI | Quan hệ có thể làm tăng nguy cơ UTI |
| Lậu, Chlamydia và một số STI | Có thể lây qua tình dục | Có thể gây triệu chứng giống UTI |
(Nguồn: Cleveland Clinic – Why You Get UTIs After Sex — and How To Prevent Them Xem thông tin Cleveland Clinic)
3. Viêm đường tiết niệu có lây qua quan hệ tình dục không?
Đây là phần cần được hiểu chính xác.
Viêm đường tiết niệu không được coi là một bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tuy nhiên, quan hệ tình dục lại là một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện UTI.
Trong quá trình quan hệ, sự cọ xát và tiếp xúc vùng sinh dục có thể đưa vi khuẩn ở da, vùng sinh dục hoặc quanh hậu môn tới gần cửa niệu đạo. Vi khuẩn sau đó có thể đi vào đường tiết niệu.
NIDDK cũng ghi nhận hoạt động tình dục là một trong các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm trùng bàng quang.
Do đó, trường hợp một người bị UTI sau khi quan hệ không đồng nghĩa bạn tình đã “lây UTI” cho người đó.
Có nên quan hệ khi đang bị viêm đường tiết niệu?
Về thực tế, nên cân nhắc tạm ngừng quan hệ nếu đang có:
- Tiểu buốt nhiều.
- Đau vùng bụng dưới.
- Kích ứng niệu đạo.
- Tiểu gấp, tiểu rắt rõ rệt.
- Đau khi quan hệ.
- Chưa xác định được triệu chứng do UTI hay bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Quan hệ trong giai đoạn triệu chứng đang rõ có thể làm tăng kích ứng và khiến người bệnh khó chịu hơn. Đặc biệt, nếu có nguy cơ STI, cần được kiểm tra trước khi tiếp tục quan hệ không bảo vệ.
4. Vì sao UTI thường bị nhầm với bệnh lây qua đường tình dục?
Nguyên nhân là UTI và một số STI có những triệu chứng tương đối giống nhau.
Ví dụ, CDC cho biết viêm niệu đạo do những tác nhân như Chlamydia trachomatis hoặc Neisseria gonorrhoeae có thể gây tiểu buốt, kích ứng niệu đạo hoặc tiết dịch niệu đạo.
| Triệu chứng | UTI | STI/viêm niệu đạo do STI |
| Tiểu buốt | Thường gặp | Có thể gặp |
| Tiểu rắt | Thường gặp | Có thể gặp |
| Tiểu gấp | Thường gặp | Có thể |
| Nước tiểu đục | Có thể | Có thể |
| Đau bụng dưới | Có thể | Có thể |
| Dịch bất thường từ niệu đạo | Ít điển hình với viêm bàng quang | Cần nghĩ tới STI |
| Loét, mụn nước vùng sinh dục | Không điển hình | Có thể liên quan STI |
| Xuất hiện sau quan hệ nguy cơ | Không đủ để kết luận | Cần xét nghiệm STI |
(Nguồn: CDC – Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines – Urethritis Xem hướng dẫn của CDC)
Tham vấn chuyên môn: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa
Khi người bệnh xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu nhiều lần, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự kết luận UTI. Bác sĩ có thể cần khai thác tiền sử, khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu và tùy trường hợp thực hiện thêm các xét nghiệm nhằm phân biệt nhiễm trùng tiết niệu với viêm niệu đạo hoặc nguyên nhân khác.
5. Dấu hiệu gợi ý viêm đường tiết niệu

Theo NIDDK và NHS, những triệu chứng thường gặp có thể gồm:
- Cảm giác nóng rát hoặc đau khi đi tiểu.
- Buồn tiểu thường xuyên.
- Tiểu gấp.
- Đi tiểu nhiều lần nhưng lượng nước tiểu ít.
- Đau hoặc khó chịu vùng bụng dưới.
- Nước tiểu đục.
- Có máu trong nước tiểu.
- Nước tiểu có mùi khác thường.
Nếu nhiễm trùng lan tới thận, người bệnh có thể xuất hiện:
- Sốt.
- Rét run.
- Đau vùng lưng, hông hoặc mạn sườn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Mệt nhiều.
Nhiễm trùng thận có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị sớm.
(Nguồn: NHS – Urinary tract infections (UTIs) Xem hướng dẫn NHS)
6. Nam giới bị viêm đường tiết niệu cần lưu ý điều gì?
Ở nam giới, UTI ít phổ biến hơn ở nữ, đặc biệt ở nam trẻ tuổi. Vì vậy, khi nam giới xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt hoặc nhiễm trùng tiết niệu tái phát, việc tìm nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng.
Một số yếu tố có thể liên quan gồm:
- Phì đại tuyến tiền liệt gây tiểu không hết.
- Hẹp niệu đạo.
- Sỏi đường tiết niệu.
- Ứ đọng nước tiểu.
- Đặt sonde tiểu.
- Bất thường đường tiết niệu.
- Viêm hoặc nhiễm trùng tuyến tiền liệt.
NIDDK ghi nhận tình trạng khó làm rỗng bàng quang, sỏi và phì đại tuyến tiền liệt là những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm trùng bàng quang.
Tham vấn chuyên môn: BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa
Với nam giới bị UTI tái phát, việc chỉ xử lý từng đợt nhiễm trùng đôi khi chưa đủ. Cần đánh giá xem có yếu tố gây tắc nghẽn hoặc ứ đọng nước tiểu như phì đại tuyến tiền liệt, sỏi hay bất thường đường tiết niệu hay không. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, đánh giá lượng nước tiểu tồn dư hoặc các thăm dò khác.
7. Đau lưng khi viêm đường tiết niệu có phải do cột sống?
Không phải lúc nào đau lưng ở người đang có triệu chứng tiểu tiện cũng xuất phát từ cơ xương khớp.
Đau do nhiễm trùng thận thường có xu hướng xuất hiện ở vùng lưng hoặc bên hông, dưới xương sườn và có thể đi kèm sốt, rét run, buồn nôn hoặc tiểu buốt.
Trong khi đó, đau cơ xương khớp thường có đặc điểm liên quan nhiều hơn tới tư thế, vận động hoặc cử động cột sống.
Tham vấn chuyên môn: BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp
Nếu đau lưng xuất hiện đồng thời với sốt, rét run, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc thay đổi nước tiểu, người bệnh không nên mặc định đó là đau cột sống hay căng cơ. Cần đánh giá thêm nguyên nhân tiết niệu, đặc biệt khi đau vùng hông lưng rõ.
8. Chẩn đoán UTI như thế nào?

Không phải trường hợp tiểu buốt nào cũng cần tự mua kháng sinh.
Theo NIDDK, bác sĩ có thể sử dụng:
- Tổng phân tích nước tiểu: tìm bạch cầu, máu và các dấu hiệu liên quan nhiễm trùng.
- Cấy nước tiểu: giúp xác định một số loại vi khuẩn và hỗ trợ lựa chọn kháng sinh.
- Xét nghiệm máu: được cân nhắc khi nghi ngờ nhiễm trùng nặng hoặc ảnh hưởng tới thận.
- Chẩn đoán hình ảnh: có thể được chỉ định nếu nhiễm trùng tái phát hoặc nghi ngờ sỏi, tắc nghẽn hay bất thường đường tiết niệu.
- Nội soi bàng quang: chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp thích hợp.
(Nguồn: NIDDK – Diagnosis of Bladder Infection in Adults Xem hướng dẫn chẩn đoán NIDDK)
9. Làm gì để hạn chế viêm đường tiết niệu?

Một số biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ UTI:
- Uống đủ nước phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Không nhịn tiểu kéo dài.
- Cố gắng làm rỗng bàng quang khi đi tiểu.
- Phụ nữ nên lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
- Giữ vùng sinh dục sạch và khô.
- Đi tiểu sau quan hệ có thể giúp loại bỏ một phần vi khuẩn quanh niệu đạo.
- Tránh các sản phẩm có mùi thơm hoặc chất kích ứng vùng sinh dục nếu dễ kích ứng.
- Trao đổi với bác sĩ nếu UTI thường xuyên tái phát sau quan hệ.
- Kiểm soát những yếu tố nền như sỏi, tắc nghẽn đường tiểu hoặc tiểu không hết.
NHS và NIDDK đều khuyến nghị duy trì thói quen tiểu tiện lành mạnh và uống đủ dịch phù hợp để hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu.
10. Khi nào người bị viêm đường tiết niệu cần đi khám sớm?
Người bệnh nên chủ động thăm khám khi triệu chứng rõ hoặc kéo dài, đặc biệt trong các trường hợp:
- Nam giới có triệu chứng nghi UTI.
- Phụ nữ đang mang thai.
- Trẻ em.
- Người từ 65 tuổi trở lên.
- Có sốt hoặc rét run.
- Đau lưng hoặc đau vùng hông dưới xương sườn.
- Tiểu ra máu.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Có bệnh đái tháo đường.
- Suy giảm miễn dịch.
- Đang đặt sonde tiểu.
- UTI tái phát nhiều lần.
- Triệu chứng tiến triển nhanh hoặc không cải thiện.
- Có dịch niệu đạo hoặc nguy cơ mắc STI.
NHS đặc biệt lưu ý sốt, đau vùng lưng/hông, tình trạng xấu nhanh hoặc UTI ở nam giới, thai phụ và một số nhóm nguy cơ cần được đánh giá y tế sớm.
Với câu hỏi viêm đường tiết niệu có lây không, điều quan trọng nhất cần nhớ là UTI thông thường không phải bệnh lây truyền qua đường tình dục và nhìn chung không lây trực tiếp từ người bệnh sang bạn tình. Quan hệ tình dục có thể làm tăng nguy cơ UTI vì tạo điều kiện để vi khuẩn đi vào niệu đạo, nhưng cơ chế này khác với sự truyền tác nhân từ người này sang người khác trong các bệnh như lậu hoặc Chlamydia.
Nếu có tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, nước tiểu bất thường hoặc triệu chứng xuất hiện sau quan hệ nguy cơ, người bệnh nên được thăm khám để phân biệt UTI với viêm niệu đạo và STI. Đặc biệt, sốt, rét run, đau vùng hông lưng, nôn hoặc tình trạng toàn thân xấu là những dấu hiệu không nên trì hoãn việc đánh giá y tế.
Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người bệnh có các triệu chứng nghi ngờ viêm đường tiết niệu được bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam học thăm khám và đánh giá nguyên nhân. Viêm đường tiết niệu không phải trường hợp nào cũng lây truyền từ người này sang người khác; tuy nhiên, một số bệnh nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục có thể gây các triệu chứng tương tự hoặc liên quan đến viêm niệu đạo, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm liên quan đến tác nhân gây bệnh và các kiểm tra cần thiết để xác định nguyên nhân. Từ kết quả thăm khám, người bệnh được tư vấn hướng điều trị, phòng ngừa tái phát và bảo vệ sức khỏe tiết niệu phù hợp.
Lưu ý: Nội dung bài viết về viêm đường tiết niệu có lây không chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Viêm đường tiết niệu có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải trường hợp nào cũng lây truyền giữa người với người. Một số triệu chứng có thể tương tự bệnh lây truyền qua đường tình dục, vì vậy người bệnh không nên tự chẩn đoán hoặc tự dùng thuốc.
Khi xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó, đau khi đi tiểu hoặc các dấu hiệu bất thường khác, nên thăm khám để xác định nguyên nhân và được tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Nếu bạn đang băn khoăn viêm đường tiết niệu có lây không hoặc gặp các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu rắt, đau khi đi tiểu, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và tư vấn hướng xử lý phù hợp hoặc điền thông tin đăng ký vào form dưới đây
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
Tên bài: Bladder Infection (Urinary Tract Infection—UTI) in Adults
URL: https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults
2. Tên nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – National Institutes of Health (NIH)
Tên bài: Symptoms & Causes of Bladder Infection in Adults
URL: https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults/symptoms-causes
3. Tên nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – National Institutes of Health (NIH)
Tên bài: Diagnosis of Bladder Infection in Adults
URL: https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults/diagnosis
4. Tên nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – National Institutes of Health (NIH)
Tên bài: Treatment for Bladder Infection in Adults
URL: https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-infection-uti-in-adults/treatment
5. Tên nguồn: National Health Service (NHS) – Vương quốc Anh
Tên bài: Urinary tract infections (UTIs)
URL: https://www.nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis/
6. Tên nguồn: MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine
Tên bài: Urinary tract infection – adults
URL: https://medlineplus.gov/ency/article/000521.htm
7. Tên nguồn: Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
Tên tài liệu: Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines
URL: https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/STI-Guidelines-2021.pdf
8. Tên nguồn: Cleveland Clinic
Tên bài: Why You Get UTIs After Sex — and How To Prevent Them
URL: https://health.clevelandclinic.org/uti-after-sex
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268



